สิทธิลาคลอด
พนักงานหญิงตั้งครรภ์มีสิทธิอะไรบ้าง?

ลาคลอดได้กี่วัน

กฎหมายคุ้มครองแรงงานฉบับปรับปรุง (มีผลบังคับใช้ตั้งแต่วันที่ 7 ธันวาคม 2568) ขยายสิทธิลาคลอดจากเดิม 98 วัน เป็น 120 วัน โดยนับรวมวันหยุดที่มีในระหว่างวันลาด้วย ลูกจ้างหญิงมีครรภ์สามารถใช้สิทธิลาได้ทั้งก่อนและหลังคลอดบุตร

ค่าจ้างระหว่างลาคลอด

นายจ้างต้องจ่ายค่าจ้างให้ลูกจ้าง 100% ตลอดระยะเวลาลา แต่ไม่เกิน 60 วัน ส่วนระยะเวลาที่เหลือ ลูกจ้างที่เป็นผู้ประกันตนมาตรา 33 ที่ส่งเงินสมทบมาแล้วไม่น้อยกว่า 5 เดือน ภายใน 15 เดือนก่อนเดือนคลอดบุตร มีสิทธิรับเงินสงเคราะห์การหยุดงานจากสำนักงานประกันสังคมในอัตรา 50% ของค่าจ้างเฉลี่ย (คำนวณจากฐานไม่เกิน 15,000 บาทต่อเดือน) เป็นเวลา 90 วัน

สิทธิลาของคู่สมรส

กฎหมายฉบับใหม่ยังให้สิทธิคู่สมรส (สามี) ลาไปช่วยดูแลภรรยาและบุตรได้ 15 วัน ภายใน 90 วันหลังคลอดบุตร โดยได้รับค่าจ้าง 100% ตลอดระยะเวลาที่ลา ถือเป็นสิทธิใหม่ที่เพิ่มเข้ามาเพื่อสนับสนุนการแบ่งเบาภาระเลี้ยงดูบุตรร่วมกัน

เช็กลิสต์ก่อนลาคลอด

• แจ้งนายจ้างล่วงหน้าและเตรียมใบรับรองแพทย์ตามที่บริษัทกำหนด
• ตรวจสอบยอดเงินสมทบประกันสังคมของตัวเองว่าครบเงื่อนไข 5 เดือนภายใน 15 เดือนก่อนคลอดหรือไม่
• ยื่นเรื่องขอรับเงินสงเคราะห์จากประกันสังคมภายในระยะเวลาที่กำหนดหลังคลอดบุตร

ตัวอย่างการคำนวณรายรับระหว่างลาคลอด

สมมติเงินเดือน 25,000 บาท ลาคลอดเต็มสิทธิ 120 วัน ช่วง 60 วันแรกนายจ้างจ่ายค่าจ้าง 100% เท่ากับได้รับเต็มเงินเดือนตามปกติในช่วงนี้ ช่วง 90 วันถัดไปที่ทับซ้อนกับสิทธิประกันสังคม (นับจากวันที่ 1 ของการลา ไม่ใช่ต่อจาก 60 วันที่นายจ้างจ่าย) ประกันสังคมจ่ายเงินสงเคราะห์ 50% ของค่าจ้างเฉลี่ยจากฐานไม่เกิน 15,000 บาทต่อเดือน เท่ากับได้รับประมาณ 7,500 บาทต่อเดือนจากประกันสังคม รวมกับส่วนที่นายจ้างจ่ายในช่วงที่ทับซ้อนกัน ช่วง 30 วันสุดท้ายที่เกินจาก 90 วันของประกันสังคมและเกิน 60 วันที่นายจ้างจ่ายเต็ม จะไม่ได้รับค่าจ้างจากทั้งสองแหล่งหากไม่มีนโยบายเพิ่มเติมจากบริษัท ตัวเลขข้างต้นเป็นตัวอย่างสมมติเพื่อให้เห็นโครงสร้างการจ่ายคร่าวๆ เท่านั้น ควรตรวจสอบยอดที่แท้จริงกับฝ่ายบุคคลและสำนักงานประกันสังคม เพราะรายละเอียดการคำนวณและช่วงเวลาที่ทับซ้อนกันมีความซับซ้อนกว่าตัวอย่างนี้

เทียบเงินสงเคราะห์คลอดบุตรตามระดับเงินเดือน

เงินสงเคราะห์จากประกันสังคมคำนวณจากฐานไม่เกิน 15,000 บาทต่อเดือน ทำให้คนเงินเดือนสูงกับคนเงินเดือนพอดี 15,000 บาทได้รับเงินสงเคราะห์เท่ากัน ในขณะที่คนเงินเดือนต่ำกว่าเพดานจะได้รับตามฐานจริงของตัวเอง ลองเทียบ 3 ระดับเงินเดือนดู

จะเห็นว่าคนเงินเดือน 25,000 บาทกับ 15,000 บาทได้เงินสงเคราะห์จากประกันสังคมเท่ากันที่ 7,500 บาทต่อเดือน เพราะฐานคำนวณถูกจำกัดไว้ไม่เกิน 15,000 บาท ส่วนคนเงินเดือน 12,000 บาทซึ่งต่ำกว่าเพดาน จะได้รับตามฐานจริงคือ 6,000 บาทต่อเดือน ความแตกต่างนี้เห็นชัดเฉพาะช่วง 90 วันที่ทับซ้อนกับสิทธิประกันสังคมเท่านั้น เพราะช่วง 60 วันแรกนายจ้างจ่ายเต็มเงินเดือนจริงเสมอไม่ว่าเงินเดือนจะเท่าไร ไม่มีเพดานเหมือนฝั่งประกันสังคม

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยเรื่องสิทธิลาคลอด

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยที่สุดคือเข้าใจว่านายจ้างจ่ายค่าจ้าง 100% ตลอด 120 วันเต็ม ทั้งที่กฎหมายกำหนดให้จ่ายเต็มเพียง 60 วันแรกเท่านั้น ทำให้วางแผนการเงินผิดพลาดสำหรับช่วงที่เหลือ อีกความเข้าใจผิดคือคิดว่าเงินสงเคราะห์จากประกันสังคมจะได้อัตโนมัติโดยไม่ต้องยื่นเรื่อง ทั้งที่ต้องยื่นคำขอรับสิทธิ์ภายในระยะเวลาที่กำหนดหลังคลอดบุตร หากไม่ยื่นอาจพลาดสิทธิ์ไปเลย หลายคนไม่ตรวจสอบเงื่อนไขการส่งเงินสมทบล่วงหน้าว่าครบ 5 เดือนภายใน 15 เดือนก่อนคลอดหรือไม่ ทำให้พบว่าตัวเองไม่มีสิทธิ์รับเงินสงเคราะห์เมื่อถึงเวลาจริง และบางคู่ไม่รู้ว่าสามีก็มีสิทธิลา 15 วันเพื่อช่วยดูแลภรรยาและบุตรได้เช่นกัน ทำให้พลาดโอกาสใช้สิทธิ์นี้ในการแบ่งเบาภาระเลี้ยงดูบุตรร่วมกัน

คำถามที่พบบ่อย

คำถาม: ลาคลอดครบ 120 วันแล้ว ยังลาป่วยหรือลากิจเพิ่มได้อีกไหม
คำตอบ: ได้ สิทธิลาคลอดเป็นสิทธิแยกต่างหากจากสิทธิลาป่วยและลากิจตามกฎหมาย เมื่อครบ 120 วันแล้วยังสามารถใช้สิทธิลาป่วยหรือลากิจตามเกณฑ์ปกติได้อีก หากมีเหตุจำเป็น เช่น บุตรป่วยหรือมีธุระที่ต้องดูแล

คำถาม: ตั้งครรภ์แต่แท้งก่อนกำหนด ยังมีสิทธิลาคลอดไหม
คำตอบ: กฎหมายคุ้มครองแรงงานให้สิทธิลาเนื่องจากการแท้งบุตรได้เช่นกัน แต่ระยะเวลาและเงื่อนไขอาจต่างจากการลาคลอดปกติ ขึ้นกับอายุครรภ์ขณะแท้งบุตรตามที่กฎหมายกำหนด ควรปรึกษาฝ่ายบุคคลหรือแพทย์ประกอบการยื่นเรื่องลา

คำถาม: ลาคลอดแล้วนายจ้างเลิกจ้างระหว่างลา ทำได้ไหม
คำตอบ: กฎหมายคุ้มครองแรงงานห้ามนายจ้างเลิกจ้างลูกจ้างหญิงเพราะเหตุมีครรภ์ การเลิกจ้างด้วยเหตุนี้ถือเป็นการเลิกจ้างที่ไม่เป็นธรรมและผิดกฎหมาย ลูกจ้างมีสิทธิร้องเรียนต่อกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานหากถูกเลิกจ้างในลักษณะนี้

คำถาม: ทำงานฟรีแลนซ์หรือประกันสังคมมาตรา 39/40 มีสิทธิรับเงินสงเคราะห์คลอดบุตรไหม
คำตอบ: ผู้ประกันตนมาตรา 39 ยังมีสิทธิรับเงินสงเคราะห์การคลอดบุตรเช่นเดียวกับมาตรา 33 หากส่งเงินสมทบครบเงื่อนไข ส่วนมาตรา 40 มีเงื่อนไขและสิทธิประโยชน์ที่ต่างออกไปตามแผนความคุ้มครองที่เลือก ควรตรวจสอบเงื่อนไขเฉพาะของแต่ละมาตรากับสำนักงานประกันสังคมโดยตรง