ช้อปออนไลน์อย่างไร
ให้ปลอดภัย ไม่โดนหลอก?

เช็กความน่าเชื่อถือของร้านค้าก่อนโอนเงิน

ตรวจสอบชื่อร้าน รีวิวจากผู้ซื้อจริง และระยะเวลาที่เปิดร้านมา ร้านที่เพิ่งเปิดใหม่ไม่มีรีวิว หรือปิดกั้นการแสดงความคิดเห็นของผู้ซื้อ ควรระวังเป็นพิเศษก่อนตัดสินใจโอนเงิน สำหรับร้านที่ขายผ่านเพจเฟซบุ๊กหรือไอจีโดยตรง ให้ดูวันที่สร้างเพจ ประวัติการเปลี่ยนชื่อเพจ และจำนวนผู้ติดตามเทียบกับยอดไลก์ในแต่ละโพสต์ เพจที่เพิ่งเปลี่ยนชื่อมาไม่นานหรือมีผู้ติดตามเยอะผิดปกติแต่ยอดไลก์ในโพสต์น้อยมาก มักเป็นเพจที่ซื้อไลก์มาหรือแฮกมาจากเพจอื่น อีกวิธีที่ช่วยได้คือค้นหาชื่อร้าน เบอร์โทร หรือเลขบัญชีธนาคารของผู้ขายในกลุ่มเฟซบุ๊กที่รวบรวมรายชื่อร้านโกง เช่น กลุ่มเช็คโกงก่อนโอน หรือเว็บไซต์ที่เก็บฐานข้อมูลบัญชีม้า หากพบว่าเลขบัญชีเดียวกันถูกแจ้งเตือนซ้ำหลายครั้งให้หยุดโอนทันที

ราคาถูกผิดปกติ คือสัญญาณอันตราย

สินค้าราคาต่ำกว่าท้องตลาดมากอย่างไม่สมเหตุสมผล มักเป็นเหยื่อล่อของมิจฉาชีพ ควรเปรียบเทียบราคาจากหลายร้านก่อนตัดสินใจโอนเงิน และตั้งข้อสงสัยไว้ก่อนหากราคาดีเกินจริง ตัวอย่างที่พบบ่อยคือโทรศัพท์มือถือรุ่นใหม่หรือกระเป๋าแบรนด์เนมที่ตั้งราคาต่ำกว่าราคาตลาดเกินครึ่ง อ้างว่าเป็นของหลุดจำนำ ของนำเข้าไม่มีภาษี หรือของบริษัทเคลียร์สต็อก กรณีเหล่านี้ส่วนใหญ่ไม่มีสินค้าจริงอยู่ในมือผู้ขายเลย เพียงแค่รอให้มีคนโอนเงินมาก่อนแล้วปิดเพจหนี สัญญาณอื่นที่ควรระวังคือผู้ขายเร่งให้โอนเงินภายในไม่กี่นาทีเพราะ "ของเหลือชิ้นสุดท้าย" หรือ "โปรหมดวันนี้" ซึ่งเป็นเทคนิคกดดันให้ผู้ซื้อไม่ทันได้ตรวจสอบข้อมูลให้รอบคอบ

เลือกช่องทางชำระเงินที่มีการคุ้มครอง

การชำระผ่านระบบเก็บเงินปลายทาง (COD) หรือแพลตฟอร์มที่มีระบบพักเงินจนกว่าจะยืนยันได้รับสินค้า ปลอดภัยกว่าการโอนเงินตรงเข้าบัญชีส่วนตัวของผู้ขายที่ไม่รู้จักมาก่อน เพราะแพลตฟอร์มอีคอมเมิร์ซใหญ่ ๆ อย่าง Shopee หรือ Lazada จะพักเงินของผู้ซื้อไว้ก่อน แล้วโอนให้ร้านค้าหลังจากผู้ซื้อกดยืนยันรับสินค้าหรือครบกำหนดเวลาที่ระบบตั้งไว้เท่านั้น หากสินค้าไม่ตรงปกหรือไม่ได้รับของ ผู้ซื้อยังสามารถเปิดข้อพิพาทขอเงินคืนผ่านระบบได้โดยไม่ต้องพึ่งร้านค้า อีกทางเลือกคือการชำระด้วยบัตรเครดิต เพราะผู้ถือบัตรมีสิทธิยื่นขอปฏิเสธการชำระเงิน (chargeback) กับธนาคารผู้ออกบัตรได้ภายในระยะเวลาที่ธนาคารกำหนด หากพิสูจน์ได้ว่าสั่งซื้อแล้วไม่ได้รับสินค้าหรือสินค้าไม่ตรงตามที่ตกลง ซึ่งเป็นช่องทางคุ้มครองที่การโอนเงินผ่านพร้อมเพย์ตรงเข้าบัญชีส่วนตัวไม่มีให้

เทียบ 4 วิธีจ่ายเงิน วิธีไหนมีทางขอเงินคืนได้บ้าง

วิธีจ่ายเงินที่เลือกมีผลมากต่อโอกาสได้เงินคืนถ้าโดนโกง ลองเทียบทั้ง 4 แบบที่คนไทยใช้ซื้อของออนไลน์บ่อยที่สุด:

เห็นได้ชัดว่าการโอนเงินตรงเข้าบัญชีส่วนตัวของผู้ขายที่ไม่รู้จักมาก่อนเป็นวิธีที่เสี่ยงที่สุด เพราะเป็นวิธีเดียวในตารางนี้ที่ไม่มีกลไกขอเงินคืนในตัวเลย ต้องพึ่งกระบวนการแจ้งความและอายัดบัญชีซึ่งขึ้นกับความเร็วในการแจ้งเหตุล้วน ๆ ขณะที่อีกสามวิธีต่างมีระบบหรือสิทธิ์คุ้มครองในตัวที่ช่วยลดความเสี่ยงได้มากกว่า

เก็บหลักฐานการซื้อขายทุกครั้ง

บันทึกภาพหน้าจอการสั่งซื้อ ใบเสร็จ และบทสนทนากับผู้ขายไว้เป็นหลักฐาน หากเกิดปัญหาจะสามารถใช้ประกอบการร้องเรียนหรือแจ้งความได้ หลักฐานที่ควรเก็บให้ครบมี 5 อย่างคือ สลิปโอนเงินที่มีเลขอ้างอิงธุรกรรม ภาพหน้าจอบทสนทนาที่ตกลงราคาและเงื่อนไข ที่อยู่และเบอร์โทรร้านค้าที่ระบุไว้ในเพจหรือหน้าร้าน ภาพสินค้าที่สั่งซื้อพร้อมคำบรรยาย และหมายเลขติดตามพัสดุ (ถ้ามี) ควรเก็บไฟล์เหล่านี้ไว้ในที่ที่ค้นหาง่าย เช่น อัลบั้มรูปเฉพาะหรือโฟลเดอร์แยก เพราะบางร้านที่ตั้งใจโกงมักลบเพจหรือบล็อกผู้ซื้อทันทีหลังได้เงิน ทำให้แชทและหลักฐานหายไปพร้อมกันหากไม่ได้บันทึกไว้ก่อน

ถูกหลอกแล้วทำอย่างไร

ความเร็วในการแจ้งเหตุมีผลมากต่อโอกาสได้เงินคืน เพราะมิจฉาชีพมักโอนเงินต่อออกจากบัญชีรับโอน (ที่มักเป็น "บัญชีม้า") ไปยังบัญชีอื่นภายในไม่กี่ชั่วโมง ทันทีที่รู้ตัวว่าถูกหลอกควรทำตามลำดับนี้

• โทรแจ้งสายด่วนศูนย์ปฏิบัติการแก้ไขปัญหาอาชญากรรมออนไลน์ (AOC) 1441 ซึ่งเปิดบริการตลอด 24 ชั่วโมง หรือแจ้งผ่านเว็บไซต์ thaipoliceonline.go.th เพื่อขออายัดบัญชีปลายทางโดยเร็วที่สุด
• โทรแจ้ง Call Center ของธนาคารต้นทางที่โอนเงินออกไป เพื่อขอให้ธนาคารประสานอายัดบัญชีปลายทางตามกลไกของพระราชกำหนดมาตรการป้องกันและปราบปรามอาชญากรรมทางเทคโนโลยี ซึ่งเปิดทางให้ธนาคารระงับธุรกรรมที่ต้องสงสัยได้รวดเร็วกว่าการแจ้งความแบบเดิม
• แจ้งความบันทึกประจำวันหรือแจ้งความออนไลน์เพื่อขอเลขที่รับแจ้งความ ใช้เป็นหลักฐานประกอบการขอคืนเงินหรือติดตามคดีต่อไป
• หากซื้อผ่านแพลตฟอร์มอีคอมเมิร์ซ ให้เปิดข้อพิพาทในระบบควบคู่ไปด้วย เพราะบางครั้งแพลตฟอร์มคืนเงินให้เร็วกว่าการรอกระบวนการยุติธรรม

กลโกงที่พบบ่อยในการช้อปออนไลน์

นอกจากร้านปลอมทั่วไป ยังมีกลโกงรูปแบบอื่นที่พบบ่อยขึ้นเรื่อย ๆ เช่น การไลฟ์สดขายของแล้วปิดไลฟ์หนีหลังลูกค้าโอนเงินจำนวนมาก การสร้างเพจปลอมเลียนแบบชื่อและโลโก้ร้านค้าแบรนด์ดังเพื่อหลอกขายของก๊อบหรือไม่มีของจริง การรีวิวปลอมที่ซื้อมาเพื่อสร้างความน่าเชื่อถือให้เพจใหม่ และการส่งลิงก์ปลอมอ้างว่าเป็นหน้าชำระเงินหรือหน้ากรอกข้อมูลรับพัสดุ ซึ่งแท้จริงเป็นหน้าฟิชชิงที่ขโมยข้อมูลบัตรเครดิตหรือรหัส OTP อีกรูปแบบที่พบมากขึ้นคือการอ้างว่าพัสดุติดที่ศุลกากรและต้องโอนเงิน "ค่าภาษีนำเข้า" หรือ "ค่าเคลียร์ของ" เพิ่มก่อนจึงจะได้รับพัสดุ ทั้งที่ตามปกติหน่วยงานที่เกี่ยวข้องจะไม่เรียกเก็บเงินผ่านการโอนเข้าบัญชีบุคคลธรรมดา

ตัวอย่างจริง โอนเงินแล้วผู้ขายเงียบหาย

สมมติซื้อกระเป๋าราคา 3,500 บาทจากเพจที่เพิ่งเจอ โอนเงินไปแล้วผู้ขายไม่ตอบแชทและบล็อกไปเลย ลำดับการรับมือที่ควรทำทันทีคือ นาทีที่ 0-10 หลังรู้ตัว ให้แคปหน้าจอโปรไฟล์ผู้ขาย สลิปโอนเงิน และแชทที่เหลืออยู่ทั้งหมดเก็บไว้ก่อนที่หลักฐานจะหายไปพร้อมเพจที่ถูกลบ จากนั้นภายในชั่วโมงแรกให้โทรสายด่วน AOC 1441 แจ้งเลขบัญชีปลายทางและยอดเงินที่โอน เจ้าหน้าที่จะประสานอายัดบัญชีปลายทางร่วมกับธนาคาร ต่อมาให้โทร Call Center ธนาคารต้นทางแจ้งเหตุซ้ำอีกทางเพื่อเร่งกระบวนการ และภายใน 24-72 ชั่วโมงควรไปแจ้งความที่สถานีตำรวจในพื้นที่หรือแจ้งความออนไลน์เพื่อขอเลขที่รับแจ้ง ซึ่งจำเป็นสำหรับการขอคืนเงินจากธนาคารในภายหลังหากอายัดบัญชีปลายทางได้ทัน โอกาสได้เงินคืนเต็มจำนวนจะสูงกว่ามากหากเงินยังไม่ถูกถอนหรือโอนต่อออกจากบัญชีปลายทางไปก่อน

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยจนเสียเงินฟรี

ความผิดพลาดที่พบบ่อยที่สุดคือการรอนานเกินไปก่อนแจ้งเหตุ บางคนรอถามเพื่อนหรือรอดูอาการอีกสักพักก่อนตัดสินใจโทรแจ้ง ทำให้เสียเวลาทองในการอายัดบัญชี อีกความผิดพลาดคือการโอนเงินเพิ่มเมื่อมิจฉาชีพอ้างว่าต้อง "จ่ายค่าธรรมเนียมคืนเงิน" หรือ "ค่าดำเนินการยกเลิกออเดอร์" ก่อนจึงจะได้เงินคืน ซึ่งเป็นการหลอกซ้อนหลอกที่พบบ่อยมาก หน่วยงานหรือธนาคารที่แท้จริงจะไม่มีวันเรียกเก็บเงินเพิ่มเพื่อคืนเงินให้ผู้เสียหาย นอกจากนี้หลายคนลบแชทหรือบล็อกผู้ขายทันทีที่โมโห ทำให้สูญเสียหลักฐานสำคัญไปโดยไม่รู้ตัว และบางคนไม่ยอมแจ้งความเพราะคิดว่าเงินจำนวนไม่มากไม่คุ้มเสียเวลา ทั้งที่เลขที่รับแจ้งความมีผลต่อการพิจารณาคืนเงินจากธนาคารในหลายกรณี

คำถามที่พบบ่อย

คำถาม โอนเงินผิดบัญชีเอง ไม่ใช่ถูกโกง ใช้วิธีเดียวกันได้ไหม
คำตอบ ได้ ให้รีบติดต่อธนาคารต้นทางทันทีเพื่อขอให้ประสานธนาคารปลายทางระงับยอดเงินไว้ก่อน ยิ่งแจ้งเร็วโอกาสได้เงินคืนยิ่งสูง เพราะเป็นเงินโอนผิดไม่ใช่การฉ้อโกง ธนาคารมักช่วยประสานคืนให้ได้เร็วกว่ากรณีถูกหลอก

คำถาม แจ้งความออนไลน์กับไปแจ้งที่สถานีตำรวจ ต่างกันอย่างไร
คำตอบ แจ้งความออนไลน์ผ่าน thaipoliceonline.go.th สะดวกและได้เลขที่รับแจ้งทันทีโดยไม่ต้องเดินทาง เหมาะกับคดีฉ้อโกงออนไลน์ทั่วไป แต่บางกรณีที่ต้องสอบปากคำเพิ่มเติมหรือรวบรวมพยานหลักฐานเชิงลึก เจ้าหน้าที่อาจนัดให้ไปพบที่สถานีตำรวจในพื้นที่เกิดเหตุหรือพื้นที่ที่ผู้เสียหายอาศัยอยู่ภายหลัง

คำถาม ซื้อของจากไลฟ์สด ไม่มีแชทเป็นลายลักษณ์อักษร เก็บหลักฐานอย่างไร
คำตอบ ควรแคปหน้าจอหรืออัดวิดีโอหน้าไลฟ์ขณะพิธีกรพูดถึงราคาและเงื่อนไข พร้อมบันทึกชื่อเพจและเวลาที่ไลฟ์ ถ้าคอมเมนต์สั่งซื้อในไลฟ์ให้แคปคอมเมนต์นั้นไว้ด้วย เพราะเป็นหลักฐานว่ามีการตกลงซื้อขายเกิดขึ้นจริง

คำถาม เงินที่โอนไปมีโอกาสได้คืนกี่เปอร์เซ็นต์
คำตอบ ไม่มีตัวเลขตายตัว ขึ้นอยู่กับความเร็วในการแจ้งเหตุและว่าเงินในบัญชีปลายทางยังคงเหลืออยู่หรือถูกถอน-โอนต่อไปแล้วหรือไม่ ยิ่งแจ้งอายัดได้เร็วภายในไม่กี่ชั่วโมงแรก โอกาสได้คืนทั้งหมดหรือบางส่วนยิ่งสูงขึ้นมาก