บัตรเดบิตกับบัตรเครดิต
ต่างกันอย่างไร?

หลักการทำงานต่างกันอย่างไร

บัตรเดบิตตัดเงินจากบัญชีเงินฝากของเราเองทันทีที่รูดจ่าย จึงใช้ได้แค่ในวงเงินที่มีอยู่จริง ส่วนบัตรเครดิตคือการยืมเงินจากธนาคารมาจ่ายก่อน แล้วค่อยชำระคืนตามรอบบิลในภายหลัง โดยมีวงเงินที่ธนาคารอนุมัติให้ตามความสามารถในการผ่อนชำระ

ค่าธรรมเนียมและดอกเบี้ย

บัตรเดบิตมักมีแค่ค่าธรรมเนียมรายปีเล็กน้อยและไม่มีดอกเบี้ย เพราะเป็นเงินของเราเอง ส่วนบัตรเครดิตหากจ่ายเต็มจำนวนตรงเวลาก็ไม่เสียดอกเบี้ยเช่นกัน แต่ถ้าจ่ายขั้นต่ำหรือจ่ายไม่ครบ จะเสียดอกเบี้ยสูงสุดถึง 16% ต่อปีแบบลดต้นลดดอก ตัวเลข 16% นี้ไม่ใช่แค่ธรรมเนียมที่แต่ละธนาคารตั้งเอง แต่เป็นเพดานตามกฎหมาย ตามประกาศธนาคารแห่งประเทศไทยที่ สนส. 11/2563 เรื่อง การกำหนดหลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขในการประกอบธุรกิจบัตรเครดิต (มีผลบังคับใช้ 1 สิงหาคม 2563) ที่กำหนดเพดานอัตรารวมสูงสุดของดอกเบี้ย เบี้ยปรับ ค่าปรับ ค่าบริการ และค่าธรรมเนียมใด ๆ ที่ผู้ประกอบธุรกิจบัตรเครดิตเรียกเก็บจากลูกหนี้ได้ (effective rate) ไว้ที่ร้อยละ 16 ต่อปี หมายความว่าแม้จะรวมค่าใช้จ่ายทุกประเภทที่เกี่ยวกับหนี้บัตรเครดิตเข้าด้วยกัน ธนาคารก็เรียกเก็บเกินเพดานนี้ไม่ได้ รวมถึงค่าธรรมเนียมกดเงินสดล่วงหน้าและค่าธรรมเนียมชำระล่าช้าที่ต้องอยู่ภายใต้เพดานเดียวกันนี้ด้วย

ผลต่อเครดิตบูโร

การใช้บัตรเดบิตไม่ถูกส่งข้อมูลเข้าเครดิตบูโร เพราะไม่ใช่การก่อหนี้ ในขณะที่บัตรเครดิตทุกใบจะถูกรายงานประวัติการใช้และการชำระเงินเข้าเครดิตบูโรทุกเดือน หากชำระตรงเวลาสม่ำเสมอจะช่วยสร้างประวัติเครดิตที่ดี เป็นประโยชน์ตอนขอสินเชื่อบ้านหรือรถในอนาคต แต่ถ้าจ่ายช้าหรือค้างชำระก็จะเป็นประวัติเสียเช่นกัน

เลือกใช้แบบไหนดี

• ถ้าต้องการควบคุมการใช้จ่ายให้อยู่ในงบที่มีจริง บัตรเดบิตช่วยป้องกันการใช้จ่ายเกินตัวได้ดีกว่า
• ถ้าต้องการสร้างประวัติเครดิตหรือรับสิทธิประโยชน์อย่างเงินคืนและคะแนนสะสม บัตรเครดิตให้ประโยชน์มากกว่า แต่ต้องมีวินัยจ่ายเต็มจำนวนทุกเดือน
• ใช้ทั้งสองแบบควบคู่กันได้ โดยใช้บัตรเครดิตรูดจ่ายค่าใช้จ่ายประจำที่วางแผนไว้แล้ว และใช้บัตรเดบิตสำหรับเงินสดที่ต้องควบคุมเป็นก้อน

ตัวอย่างการคำนวณดอกเบี้ยเมื่อจ่ายบัตรเครดิตไม่เต็มจำนวน

สมมติมียอดใช้จ่ายบัตรเครดิตรอบบิล 20,000 บาท จ่ายเพียงขั้นต่ำ 10% คือ 2,000 บาท เหลือยอดค้าง 18,000 บาท ดอกเบี้ยที่เพดานสูงสุด 16% ต่อปีจะเริ่มคิดจากยอดที่ค้างและมักคิดย้อนไปตั้งแต่วันที่ทำรายการซื้อ (ไม่ใช่แค่จากวันครบกำหนดจ่าย) ซึ่งเป็นจุดที่หลายคนไม่รู้ ดอกเบี้ยเดือนแรกจากยอดค้าง 18,000 บาทจะอยู่ที่ประมาณ 18,000 x 16% ÷ 12 = 240 บาท และหากยังจ่ายขั้นต่ำต่อเนื่องหลายเดือนโดยมีการใช้จ่ายเพิ่มเรื่อยๆ ดอกเบี้ยจะสะสมและเงินต้นลดลงช้ามาก ต่างจากบัตรเดบิตที่ไม่มีดอกเบี้ยเลยเพราะใช้เงินของตัวเองเท่าที่มีอยู่จริง ตัวเลขข้างต้นเป็นตัวอย่างสมมติเพื่อให้เห็นวิธีคิดเท่านั้น รายละเอียดการคิดดอกเบี้ยจริงต่างกันตามแต่ละธนาคาร ควรอ่านเงื่อนไขในสัญญาบัตรเครดิตของตัวเองให้ชัดเจน

จ่ายมากกว่าขั้นต่ำแค่ไหน ดอกเบี้ยเดือนแรกลดลงเท่าไร

ตัวอย่างข้างต้นจ่ายขั้นต่ำ 10% เท่านั้น ลองใช้ยอดบิล 20,000 บาทและเพดานดอกเบี้ย 16% ต่อปีชุดเดิม แต่เปลี่ยนสัดส่วนที่จ่ายคืนในรอบบิลแรกให้มากขึ้น เพื่อดูว่าดอกเบี้ยเดือนแรกลดลงแค่ไหน:

จ่ายเพิ่มจาก 2,000 เป็น 4,000 บาท (เพิ่มขึ้นแค่เท่าตัว) ลดดอกเบี้ยเดือนแรกได้เพียง 26.67 บาท ดูเหมือนน้อย แต่ผลต่างจริงอยู่ที่เงินต้นที่เหลือน้อยลง 2,000 บาทไปตลอด ทำให้ทุกเดือนถัดไปก็มีฐานดอกเบี้ยที่ต่ำกว่าต่อเนื่องเป็นทอดๆ ยิ่งจ่ายเข้าใกล้ 100% เท่าไร ดอกเบี้ยยิ่งลดลงแบบไม่เป็นเส้นตรง เพราะยอดคงเหลือที่ต่ำลงส่งผลต่อทุกเดือนที่เหลือของหนี้ก้อนนั้น นี่คือเหตุผลที่ควรจ่ายมากกว่าขั้นต่ำให้ได้มากที่สุดเท่าที่ทำได้ในแต่ละรอบบิล แทนที่จะจ่ายขั้นต่ำไปเรื่อยๆ ตามที่อธิบายไว้ในหัวข้อข้อผิดพลาดที่พบบ่อยถัดไป

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยเมื่อเลือกใช้บัตร

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยที่สุดคือคิดว่าบัตรเดบิตกับบัตรเครดิตเหมือนกันเพราะรูดจ่ายได้เหมือนกัน ทำให้ใช้บัตรเครดิตเกินกำลังโดยไม่รู้ว่ากำลังก่อหนี้อยู่ อีกความเข้าใจผิดคือจ่ายขั้นต่ำบัตรเครดิตไปเรื่อยๆ โดยไม่รู้ว่าดอกเบี้ยคิดย้อนไปตั้งแต่วันทำรายการซื้อ ไม่ใช่แค่จากวันครบกำหนดชำระ ทำให้ดอกเบี้ยสะสมเร็วกว่าที่คาด หลายคนไม่รู้ว่าบัตรเดบิตไม่ช่วยสร้างประวัติเครดิต จึงใช้บัตรเดบิตเป็นหลักตลอดแล้วประหลาดใจภายหลังว่าทำไมขอสินเชื่อบ้านหรือรถยาก เพราะไม่มีประวัติการใช้เครดิตให้ธนาคารประเมิน และบางคนสมัครบัตรเครดิตหลายใบพร้อมกันโดยไม่มีวินัยจ่ายเต็มจำนวนทุกใบ ทำให้ภาระดอกเบี้ยจากหลายบัตรสะสมรวมกันจนควบคุมยาก

คำถามที่พบบ่อย

คำถาม: มือใหม่ไม่เคยมีบัตรเครดิตมาก่อน ควรเริ่มด้วยบัตรเดบิตหรือบัตรเครดิต
คำตอบ: หากยังไม่มั่นใจเรื่องวินัยการใช้จ่าย ควรเริ่มด้วยบัตรเดบิตเพื่อฝึกควบคุมงบก่อน เมื่อพร้อมและมีรายได้สม่ำเสมอแล้วค่อยพิจารณาสมัครบัตรเครดิตใบแรกเพื่อเริ่มสร้างประวัติเครดิต โดยตั้งใจจ่ายเต็มจำนวนทุกเดือนตั้งแต่เริ่มใช้

คำถาม: บัตรเดบิตมีวงเงินป้องกันการโดนแฮ็กเหมือนบัตรเครดิตไหม
คำตอบ: โดยทั่วไปบัตรเดบิตมีความเสี่ยงสูงกว่าหากถูกโจรกรรมข้อมูล เพราะตัดเงินจากบัญชีจริงทันที การเรียกเงินคืนอาจใช้เวลานานกว่า ส่วนบัตรเครดิตมักมีกระบวนการปฏิเสธรายการที่ไม่ได้ทำ (Chargeback) ที่ชัดเจนกว่าและเงินยังไม่ได้ถูกตัดจากบัญชีจริงของผู้ใช้ ควรตั้งค่าแจ้งเตือนธุรกรรมทันทีสำหรับบัตรทั้งสองแบบเพื่อความปลอดภัย

คำถาม: ใช้บัตรเดบิตรูดต่างประเทศ มีค่าธรรมเนียมเพิ่มไหม
คำตอบ: มักมีค่าธรรมเนียมแปลงสกุลเงินต่างประเทศ (มักประมาณ 2.5% ของยอดรายการ) เช่นเดียวกับบัตรเครดิต ควรเช็กอัตราค่าธรรมเนียมนี้กับธนาคารก่อนเดินทางไปต่างประเทศ และเปรียบเทียบกับบัตรเครดิตบางประเภทที่อาจมีค่าธรรมเนียมต่ำกว่าหรือมีโปรโมชันคืนเงินสำหรับการใช้จ่ายต่างประเทศ

คำถาม: ปิดบัตรเครดิตที่ไม่ได้ใช้แล้ว มีผลต่อเครดิตบูโรไหม
คำตอบ: การปิดบัตรอาจส่งผลต่อคะแนนเครดิตทางอ้อมได้ในบางกรณี เพราะลดวงเงินสินเชื่อรวมที่มีอยู่ ซึ่งอาจทำให้สัดส่วนการใช้วงเงินเทียบกับวงเงินรวม (Credit Utilization) ดูสูงขึ้นหากยังมีการใช้จ่ายบัตรอื่นอยู่ ควรพิจารณาผลกระทบนี้ก่อนปิดบัตรที่มีประวัติการใช้งานยาวนาน แม้จะไม่ได้ใช้บ่อยแล้วก็ตาม

แหล่งอ้างอิง

• ประกาศธนาคารแห่งประเทศไทยที่ สนส. 11/2563 เรื่อง การกำหนดหลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขในการประกอบธุรกิจบัตรเครดิต (31 กรกฎาคม 2563)
• ราชกิจจานุเบกษา — ประกาศธนาคารแห่งประเทศไทย ที่ สนส. 11/2563